Perde Duvar nedir?

Perde duvar, betonarme bir taşıyıcı duvardır ve asıl görevi deprem ile rüzgâr gibi yatay yükleri karşılamaktır. Kolonlardan farkı biçimindedir: bir doğrultuda çok uzun, diğerinde incedir. Bu biçim, uzun olduğu doğrultuda son derece rijit davranmasını sağlar.

Yalnızca kolon ve kirişlerden oluşan bir çerçeve sistem, yatay yük altında belirgin biçimde ötelenir. Katlar arasındaki bu göreli yer değiştirme büyüdükçe hem taşıyıcı elemanlar zorlanır hem de taşıyıcı olmayan duvarlar, cam cepheler ve tesisat hasar görür. Perde duvarlar, sistemin yatay rijitliğini artırarak bu ötelenmeyi sınırlar ve deprem enerjisinin önemli bir bölümünü üstlenir.

Perdelerin plandaki yerleşimi en az miktarı kadar önemlidir. Simetriye yakın ve iki doğrultuda dengeli dağıtılmış perdeler yapının burulmasını azaltır; hepsi binanın bir kenarına toplanırsa yapı deprem sırasında kendi ekseni etrafında dönmeye zorlanır ve uzak köşelerdeki elemanlar beklenenden çok daha fazla zorlanır.

Sahada perde imalatı, kalıp ve donatı yoğunluğu nedeniyle kolona göre daha zahmetlidir. Uç bölgelerdeki donatı sıklaşması ve bindirme boylarının projeye uygunluğu, sonradan telafisi olmayan detaylardır.

Perdenin etkili olabilmesi için temele düzgün bağlanması ve yukarıya doğru sürekli devam etmesi gerekir. Bir katta kesilen ya da plandaki yeri değişen perde, o seviyede ani bir rijitlik değişimi yaratır. Özellikle zemin katta perdelerin kaldırılıp yerini kolonların alması — mağaza veya otopark ihtiyacı nedeniyle sık karşılaşılan bir durum — yumuşak kat denen ve deprem hasarlarının önemli bölümünden sorumlu olan düzensizliği üretir.

Perde ile kolonu ayıran şey isim değil davranıştır: kesitin bir doğrultudaki uzunluğu diğerine göre belirgin şekilde büyükse eleman perde gibi çalışır ve tasarımı da ona göre yapılır.

Perdenin temele bağlantısı da elemanın kendisi kadar önemlidir. Yatay yükü karşılayan bir perde, tabanında büyük bir eğilme momenti ve devrilme etkisi üretir; bu etkinin temele ve oradan zemine güvenle aktarılması gerekir. Temeldeki filiz donatılarının yetersiz kalması ya da perde altındaki temel elemanının bu momenti karşılayacak boyutta olmaması, perdeyi üst katlarda ne kadar iyi yaparsanız yapın sistemi zayıf halkasından çalıştırır.